50% Feto sira
Ami nia membru sira kompostu hosi feto 50%
Reprezentante Foin-sa’e sira
Fó lian ba jerasaun foun sira
Governu lokál
Apoiu husi membru sira husi governu lokal
Komunidade
Apoiu husi organizasaun komunidade lokal sira
Kona-ba Aliansa Kulturál Lautem
Aliansa Kulturál Lautem mak koligasaun entre Komunidade, Governu no Sosiedade Sivil nian ida-ne’ebé buka atu promove, proteje no apoia kultura hanesan baze, mobilizador no promove dezenvolvimentu iha Timor-Leste. Ami-nia membru kompostu husi feto 23 (49%) no mane 24 (51%), reprezentante husi kada postu-administrativu, reprezentante husi joven no reprezentante prinsipál husi governu lokál no organizasaun kulturál komunidade sira iha rejiaun laran.


Aliansa Kulturál Lautem nia papél mak atu apoia no sustenta kultura no atividade kriativa sira iha komunidade laran no entre komunidade sira. Ida-ne’e signifika kria baze sustentavel ida, inklui planeamentu no finansiamentu ne’ebé forte, atu komunidade sira bele aplika no hetan benefísiu ekonómiku husi sira-nia kultura no atividade kriativa hodi dezenvolve Timor-Leste hanesan nasaun ida ne’ebé moderno no vibrante.
Ami agradese ba Unesco, Many Hands International, Rede Dezenvolvimentu Kulturál, no Universidade Daekin ba sira nia apoiu hodi estabelese ami-nia Aliansa no ajuda ami artikula ami-nia vizaun.
Ami nia vizaun
Ho apoiu husi Many Hands International no finansiamentu husi UNESCO iha tinan 2023 no 2024, ami mai hamutuk hodi dezenvolve estratéjia kreativu no kulturál ba Distritu Lautem. Hodi informa kona-ba estratéjia ida ne’e, ami hala’o levantamentu komunidade iha rejiaun hotu Lautem nian. Levantamentu ida ne’e hodi avalia komunidade nia presiza no aspirasaun sira, ligadu ho dezenvolvimentu kulturál iha rejiaun laran inklui fátor sira ne’ebé permite no difikulta.
Partisipante sira iha levantamentu ne’e mai husi suku 33, aldeia 25, no postu-administrativu neen hotu. Partisipante sira kompostu husi 32% setór públiku lokál, inklui xefe-suku sira, governu lokál no lider kulturál sira, 8% organizasaun komunitária sira inklui grupu juventude sira, 51% profisional kriativu/kultural sira no 3% akadémiku sira no 6% membru komunidade sira seluk husi rejiaun tomak.
44% husi partisipante sira husi levantamentu mak mane, 56% mak feto, 3% mak idade menus husi 30, 11% mak idade 30-40, 67% mak idade 40-60, no 19% mak idade liu tinan 60. Bele hetan detallu husi relatóriu husi levantamentu no download levantamentu iha ne’e: https://drive.google.com/drive/u/1/folders/15u2yTmwMRD8KDkbNo3gs6oVGU0j6mWie
Depois ida ne’e, ami mós halo formasaun ho totál XXXXX hodi nune’e koletivamente defini ami-nia valór no vizaun sira.Ita-Boot sira bele download ka haree rezultadu husi ami-nia estratéjia Kulturál Lautem, liuhusi link ida-ne’e: liuhusi link ida-ne’e.
Ami-nia valór sira
Ami fó valor ba kultura vibrante no diversidade. Alende ida ne’e, importante ba ami-nia komunidade mak oportunidade edukasaun ba ema hotu, kooperasaun, pás, armonia, resiprosidade, inkluzaun, igualdade oportunidade ba ami nia juventude sira, kriatividade, no inovasaun ne’ebé dudu dezenvolvimentu ekonómiku lokal.
Ami fiar katak saúde no moris-di’ak iha nível individuál no famíliar nian fó prioridade ba tempu ho kualidade maka importante liu. Ami haka’as an atu harii ambiente pozitivu, edukativu no seguru iha ami-nia komunidade no futuru ida ne’ebé di’ak liu ba ami-nia oan sira no jerasaun sira tuir mai.

Ami-nia objetivu ba tinan 2025-2035
Alinamentu no Kontribuisaun ba Prioridade Estratéjika Internasionál sira
Ami nia Planu sei kontribui ativamente ba Timor-Leste atu kumpri nia obrigasaun sira tuir Konvensaun Nasoins Unidas nian kona-ba Protesaun no Promosaun ba Diversidade Espresaun Kultural no Nasoins Unidas nia Konvensaun ba Seguransa Patrimóniu Kultural Intangível. Timor-Leste asina ona Konvensaun hirak-ne’e, nune’e governu no sosiedade sivíl iha papél ida atu implementa.
Objetivu Dezenvolvimentu Sustentável ne’ebé estratéjia ne’e apoia maka: Objetivu Dezenvolvimentu Sustentável :11. Halo sidade no ema nia hela-fatin inkluzivu, seguru, reziliente no sustentável. Iha nesesidade atu sustenta ema iha área rurál sira iha Timor-Leste, no apoiu ba esforsu desentralizasaun governu nian hanesan parte fundamentál ba estratéjia ida-ne’e.
Dalan ida atu hetan ida-ne’e mak liuhusi diversifikasaun ekonomia lokál iha Lautem, rekoñese kondisaun moris subsisténsia iha rejiaun ne’e, liu-liu depende ba agrikultura subsisténsia – ne’ebé vulnerável tebes ba kondisaun ambientál no mudansa klimátika.
Ami nia kolesaun sira
Espresaun Kultural Povu Fataluku Nian
Povu Lautem husi Timor Leste nia parte leste mantein forma espresaun kulturál onion.
Iha tinan 2017, ami-nia komunidade servisu ho Many Hands International hodi lansa projetu divulgasaun Retratu Avó.
Feto barak iha Timor-Leste hala’o knaar importante iha nasaun nia luta ba ukun-rasik-an, maibé uitoan de’it mak hatene kona-ba sira-nia kontribuisaun.
Hanesan resposta, ami-nia komunidade ho Many Hands International (MHI) produz ona livru ba labarik liu 20 iha Timor-Leste nia lian-inan sira iha dékada ikus ne’e, ho livru sira-ne’e balu disponivel online.
Prezerva Istória-kanta Vaihoho sira ne'ebé ameasadu ba estinsaun hosi ema Fataluku sira iha Timor-Leste.
Ami nia apoiante sira
Organizasaun sira ne’ebé apoia ami nia atividade sira

















